Jan Švankmajer – Son Hokkabazlık (1964)

“Son Hokkabazlık”, Çek yönetmen Jan Švankmajer’in 1964 yapımı kısa filmidir. Bu film aynı zamanda yönetmenin ilk filmidir.

Filmin jenerik kısmında oyuncular ve set ekibi perde arkasında oyun için hazırlanırken görülür. Oyun, hem aktörler hem de Kuroko (Geleneksel Japon Tiyatrosu’nda karalara bürünen karakter) tarzı kuklalarla canlandırılan Mr. Edgar ve Mr. Schwarzwald adındaki iki pandomimvari hokkabazın, görünmeyen kitleyi tatmin etmek için çeşitli numaralar sergileyerek birbirine üstünlük kurmaya çalışmasını anlatır.

Her bölümün sonunda, ikili birbirini tokalaşarak tebrik eder. Fakat tansiyon yükseldikçe, dostça olan tokalaşmalar daha sert ve şiddetli bir hale gelir. Edgar ilk numarasında hamur kalıbı olan kafasının içine attığı bir balığın derisini, kafasındaki makine yardımıyla yüzer ve yer. Schwarzwald ise keman çalarak ortaya çıkardığı köpek kuklasını gergin ipte oynatarak onun bir adım önüne geçer. Kendi sırası gelince Edgar, vücudundan ve kafasında ayrı ayrı kollar çıkartarak çeşitli enstrümanları rastgele çalar, Schwarzwald da bu numarayı ayrı ayrı kafalar çıkartıp aynı anda birden fazla iş yaptırarak taklit eder. Bunun ardından Edgar birkaç sandalyeyi canlandırır ve sirklerdeki aslan terbiyecileri gibi kırbaçlayarak çeşitli numaralar yaptırır. Bu son numarasının ardından Schwarzwald artık gerginlikten hareket edemez olmuştur. Sinirini yine bir el sıkışması ile çıkarmak isteyen Schwarzwald, uzun uğraşlarının sonucunda Edgar’ın elini sıkar. Ancak bu kez el sıkma, haddini aşan boyuta gelir ve Edgar’ın kolu yerinden çıkar. Kavga daha şiddetli hale geldikçe ikili birbirlerini parçalara ayırır ve yok olmalarına sebep olurlar.

Filmin başından itibaren kafalarının kapağı açıldığında görülen böcek, filmin sonunda parçalara ayrılan Edgar ve Schwarzwald’dan geriye kalan tek şey olur. Kafalarını kurcalayan ve yanlışa iten davranışların bir temsili mahiyetinde kullanılan böcek teması, insan zihnindeki haset ve kibrin teatral yansıması olarak sergilenir ve bir mesaj olarak izleyiciye aktarılır.