Jan Švankmajer – Kostnice (1970)

Ölüm nedir? Yaşlılık nedir? İnsan ölümden korkar mı?

Filme yaşlı bir adamın pedal çevirmesiyle uyanıyoruz. Karanlığa, kasvete, endişeye doğru giden kısa bir yolculuğun ardından, Çek kültürünün en olağandışı varlıklarından birisi olan Sedlec Kemik Kilisesi’ndeki yaklaşık 50 bin adet kemiğin yarattığı korku tüneline doğru itiliyoruz.

Kostnice’de ölümü hatırlatan sahneleriyle Švankmajer; insanın, insanlığın başlangıcından itibaren taşıdığı her şeyin aydınlığa kavuşmasını amaçlarken, aynı zamanda katı bir biçimde kodlandığımız modern ahmaklıkların çehresinde ölümü apaçık bir biçimde gözümüze sokmakta.

Sovyetlerin, karşıt düşünceye sahip sanatçılara karşı olan katı politikasından kendini bu film ile kurtaran Švankmajer, “kültürel belgesel” olarak tanıttığı Kostnice ile ölüm gibi rahatsızlık verici bir konu üzerinden komünist rejimin laik görüşüne üstü kapalı bir biçimde muhalif olmuş ve din olgusunu insanlara hatırlatmıştır.

Bir kadın vokalist tarafından söylenen; Jacques Prévert’ye ait “Bir Kuşun Resmini Yapmak İçin” (Pour faire le portrait d’un oiseau) adlı sürrealist şiiri ise filmin gotik temasını pekiştirerek kasvetini daha da artırıyor.